Orðalisti/Orðskýringar fyrir SJÁ

3

• 3G: Þriðja kynslóð farsíma (enska: Third Generation) og kemur í kjölfarið á 2,5G. Þriðja kynslóðin er byggð á alþjóðlegum stöðlum og veitir breiðari og sérhæfðari þjónustu með hraðvirkari tengingu en áður hefur þekkst. Möguleikar 3G eru óþrjótandi og má þar nefna að með meiri gagnaflutningshraða er vel hægt horfa á sjónvarp beint í gegnum síma hvort sem um er að ræða þætti, beinar útsendingar eða klippur, myndsímtöl, niðurhal á tónlist er mun hraðara en áður var, hægt er að skoða vefsíður á farsímum (háð skjástærð og sniði vefjarins) og margt fleira.

A

• Aðgengilegur: (enska: Accessible): Vísar til þess hversu aðgengileg vefsíða er. Vefsíða ætti að vera aðgengileg öllum notendum óháð fötlun eða getu notandans.
• Aðgengissérfræðingur (Accessibility Expert): Sérfræðingur í aðgengismálum fatlaðra á netinu. Hefur sérþekkingu á því hvernig fatlaðir notendur nota vefinn, hindranir þær sem verða á vegi þeirra á Netinu og lausnir í boði fyrir þennan hóp notenda. Tæknileg þekking á vefmálum er mikil ásamt því að sérfræðingurinn þekkir öll helstu hjálpartæki sem fatlaðir notendur hafa tileinkað sér.
• AJAX (Asynchronous JavaScript and XML): Tækni til að þróa gagnvirkan vefhugbúnað. Dæmi um þetta er leitarvirknin hjá símaskránni (www.ja.is). Notar XML, Javascript og DHTML.
• ALT texti: Guli textinn/borðinn sem birtist þegar notendur fara með músarbendilinn yfir mynd á vefsíðu (athugið að þetta birtist ekki í Mozilla Firefox). ALT texti er sérlega mikilvægur fyrir blinda notendur sem nota skjálesara.

Á

Ekkert orð er að finna hér

B

Ekkert orð er að finna hér

C

• CSS: Sjá stílsíður.

D

• DHTML (Dynamic Hypertext Markup Language): Skilgreiningarmál (enska: mark up language) sem notað er af forriturum eða vefhönnuðum til að búa til gagnvirkni á vefsíðum eins og til dæmis þegar upplýsingagluggar þurfa birtast á vefsíðum.

E

• Endurgjöf (enska: User Feedback): Endurgjöfin getur verið margs konar. Endurgjöf getur til dæmis verið upplýsingar sem notandi fær eftir að hafa fyllt inn fyrirspurn og sent áfram. Endurgjöf getur einnig verið upplýsingar í formi lita þegar notandi hefur smellt á leiðarkerfi. Vísar til upplýsinga sem birtist notanda, oft sjónrænna eða táknrænna á vefsíðum.

É

Ekkert orð er að finna hér

F

• Fellivalsgluggi (enska: drop down menu): Valgluggi eða listi sem birtist til dæmis þegar notendur velja land í löngum lista í umsóknum á Netinu. Fellivalið "dettur" oft niður þegar smellt er á það og er því oft kallað "drop down" á ensku.
• Flash: Hugbúnaður sem hefur margs konar notagildi fyrir gagnvirkni á vefsíðum. Til dæmis eru sumar heimasíður búnar til í Flash eingöngu (oft hreyfimyndir með hljóðum) eins og margir erlendir bílaframleiðendur hafa notfært sér. Oft er boðið upp á Flash eða HTML útgáfur samhliða en HTML vefsíður henta þeim sem vilja ekki sjá hreyfimyndir heldur einfaldari textasíður. Til að skoða Flash myndir þarf Flash spilara sem er ókeypis hugbúnaður.
• Forgangur I, II, III: Forgangsatriði varðandi aðgengi á netinu. Lágmarkskröfur sem gerðar eru varðandi aðgengi fylgja forgangi I. Miðað er við alþjóðlega gátlista þegar settar eru forgangskröfur á heimasíðum.
• Forskrift: Sjá JavaScript

G

• Gátlisti: Listi af atriðum sem notaður er til viðmiðunar þegar farið er yfir til dæmis vefsíður. Alþjóðlegir gátlistar eru til dæmis notaðir þegar farið er yfir aðgengi á heimasíðum. Sjá einnig WCAG og WAI.

H

• HTML (Hypertext Markup Language): Er notað af forriturum og vefhönnuðum til að skilgreina hvernig upplýsingar eru "teiknaðar" á vefnum.

I

Ekkert orð er að finna hér

Í

Ekkert orð er að finna hér

J

• JavaScript (forskrift): Forritunarmál sem er notað í fjölbreyttum tilgangi á vefsíðum meðal annars til þess að sannreyna hvort að upplýsingar í umsóknum á Vefnum séu á réttu sniði áður en þær eru sendar áfram en einnig er Javascript notað til að birta klukku (á rauntíma) á vefsíðum sem og að telja heimsóknir notenda, svo dæmi sé tekið.

K

Ekkert orð er að finna hér

L

• Leiðarkerfi (enska: Navigation): Leiðarkerfi vefsíða byggist oftast upp á aðalflokkum, undirflokkum og þriðja stigs flokkum. Notendur velja flokka til að nálgast upplýsingar og efni á vefsíðum.

M

• Markmiðasetning: Mikilvægt er að vefir hafi skýr markmið til þess að standa undir þeim væntingum sem til þeirra eru gerðar. Greining markmiða er hluti af þarfagreiningu Sjá.
• Mismunandi leturstærðir: Ef vefsíður eru hannaðar með það í huga má stilla leturstærðir. Oftast er boðið upp á eina til tvær leturstækkanir með þar til gerðum hnöppum. Þetta hentar þeim sem hafa skerta sjón oft vel.
• Mismunandi skjástærðir: Ef vefsíður eru hannaðar með það í huga má stilla skjánum (þeim fleti sem notandinn sér) í mismunandi stærðir. Þetta getur hentað til dæmis fyrir notendur sem hafa litla skjái. Þannig er öruggt að notandi með lítinn skjá missi ekki af neinum upplýsingum á vefsíðu.

N

• Notendavæni (enska: Ease of Use, User Friendly): Vísar til þess hversu auðvelt er að nota vefsíðu eða annað viðmót og hversu vel það svarar væntingum notenda varðandi virkni og notkun sem og hversu auðvelt er að finna upplýsingar.
• Notendur (enska: Users): Notendur eru almennt þeir einstaklingar sem nota viðmót (vefi, kerfi, farsíma, o.s.frv.).
• Notendaprófanir: Sjá Viðmótsprófanir.

O

Ekkert orð er að finna hér

Ó

Ekkert orð er að finna hér

P

• PDF skjöl (Portable Document Format): Sérstakt snið skjals, mikið notað fyrir greinar á vefsíðum. PDF skjölum er ekki hægt að breyta og henta því vel fyrir viðkvæmar upplýsingar.
• Prófanir með notendum: Sjá viðmótsprófanir.

Q

Ekkert orð er að finna hér

R

• Ráðgjöf (enska: Consultancy): Ráðgjöf varðandi ýmis mál. Sérfræðingar gefa álit á því hvað hentar best fyrir viðskiptavin eða notanda. Sjá veitir óháða ráðgjöf sem þýðir að okkar ráðgjöf tekur alltaf mið af þörfum viðskiptavinarins, en ekki tæknilegum lausnum.
• Rýnihópar (enska: Focus Groups): Hópur fólks sem fenginn er til að ræða tillögur og hugmyndir varðandi t.d. vefsíðu í smíðum. Sérfræðingur stýrir umræðum og leitar eftir áliti þátttakenda.

S

• Skilgreiningarmál: (sjá HTML) er notað af forriturum og vefhönnuðum til að skilgreina hvernig upplýsingar eru "teiknaðar" á vefnum.
• Skjálesari: Hugbúnaður sem blindir notendur nota til að lesa vefsíður. Hugbúnaðinn er hægt að kaupa og setja upp á flestum tölvum.
• Skjámyndaflæði: Þegar smíða á vef eða viðbót við vef getur verið gott að setja upp frumgerð þar sem viðmót, virkni og framsetning upplýsinga er skilgreind áður en forritunarvinna fer af stað.
• Skrun (enska: Scrolling): Þegar notendur færa sig upp og niður á vefsíðum með því að nota músarbendilinn og skrunslána sem er oftast lengst til hægri í vafraglugga. Sumir notendur nota músarhjólið til að skruna og enn aðrir nota hnappa á lyklaborði.
• Stefnumótun: Þegar setja á upp vef er mikilvægt að fyrir liggi skýr stefna sem rammi fyrir framtíðarþróun hans. Stefnumótun er hluti af þarfgreiningu Sjá.
• Stillingar fyrir lesblinda notendur: Útlitsstillingar í stílsíðum HTML kóða vefjarins sem miða að því að gera notendum með lesblindu auðveldara fyrir að lesa efni vefsíða. Stillingarnar henta einnig þeim notendum sem hafa skerta sjón.
• Stílsíður (enska: CSS-Cascading Style Sheets): Skilgreiningarmál sem tilgreinir hvernig útlit á vef á að vera meðal annars hvað varðar lit, leturgerð, leturstærð. Stílsíður eru notaðar í dag, frekar en töflur og myndir til að stjórna uppbyggingu vefsíða en bæði töflur og myndir voru töluvert mikið notaðar fyrir nokkrum árum.
• Stoðflokkar: Þeir flokkar sem hafa ekki beinlínis með efni á vefsíðum að gera en eru oft mikilvægir engu að síður. Stoðflokkar geta til dæmis verið "Hjálp", "Senda fyrirspurn", "Hafa samband", "Um okkur" og svo mætti lengi telja. Stoðflokkar eru oftast efstir á vefsíðum en geta einnig verið fyrir neðan almennt efni.
• Stöðuslá (enska: Bread Crumb trail): Gefur til kynna, oft með tenglum hvar notandinn er staðsettur á vefsíðunni. Dæmi um það væri "Þú ert hér: Heim > Fræðsla > Orðskýringar."

T

• Talgervill: Röddin sem notendur heyra þegar skjálesari les vefsíður. Hugbúnaður sem er samofinn skjálesara.
• Thin client: Biðlari sem sækir og birtir upplýsingar sem geymdar eru annars staðar (til dæmis á netþjóni/miðlara) án þess að vinna nokkuð með þær, til dæmis þegar notendur slá inn upplýsingar í símaskrá (www.ja.is), þá sækir biðlari upplýsingar til miðlara og birtir í listanum fyrir neðan.

U

• Umsjónarkerfi / Vefumsjónarkerfi (enska: Content Management Systum/CMS): Kerfi eða hugbúnaður sem auðveldar umsjónarmönnum vefja umsýslu með vefinn, s.s. að setja inn efni (t.d. texta, myndir og skjöl). Vefstjórar nota gjarnan umsjónarkerfi til að sýsla með efni og annað sem á að birtast notendum. Margs konar umsjónarkerfi eru í boði fyrir ólíkar þarfir fyrirtækja og stofnanna.
• Undirflokkar (enska: Secondary Navigation): Síður sem falla undir aðalflokka á vefsíðum. Þegar notendur smella á aðalflokk birtast undirsíður venjulega í tengslum við þann aðalflokk sem valinn var.

Ú

• Úttekt: Úttekt er framkvæmd á vefjum eða kerfum. Sérfræðingur SJÁ framkvæmir úttekt en þá fer viðkomandi í gegnum hluta vefjar eða yfir allan vefinn með það að markmiði að finna vandamál/villur og það sem betur mætti fara í kerfinu/vefnum. Dæmi um slíkt er þegar leitarvirkni er biluð eða ef leiðbeiningar vantar með úfyllingu forma. Skýrslu er skilað þegar úttekt hefur verið lokið. Úttekt getur verið mjög tæknileg eðlis (Aðgengisúttekt), almenn (Sérfræðingamat) eða létt yfirferð (Stöðugreining vefja).

V

• Vafri (enska: Browser): Vafrar gera notendum kleift að skoða vefsíður. Margar vafrategundir eru til, þar á meðal Opera, Mozilla FireFox, Internet Explorer og fleiri.
• Vefstjóri: Umsjónarmaður heimasíðu eða vefsvæðis. Í starfi vefstjóra felst stundum innsetning á efni og skrif á vef en sumir vefstjórar hafa einnig tæknilega þekkingu á vefmálum.
• Verkefnalisti: Listi sem settur er fram í viðmótsprófunum. Notendur í viðmótsprófun leysa verkefni sem eiga að endurspegla hefðbundna notkun á vefsíðunni.
• Viðmót (enska: User Interface): Viðmót tækis (til dæmis farsíma), hlutar (til dæmis tölvu) eða heimasíðu. Viðmót er það sem notandinn sér, heyrir eða getur notað eða snert. Viðmót er gjarnan prófað í viðmótsprófunum með tilliti til notendavæni.
• Viðmótsprófanir/Notendaprófanir/Prófanir með notendum (enska: Usability Testing): Þegar viðmót t.d. vefsíðu er prófað með notendum. Prófanir miða að því að hafa aðstæður eins raunverulegur og kostur er, t.d. að notendum séu afslappaðir og finnist þeir ekki vera undir óeðlilegu álagi.
• Viðmótssérfræðingur (Usability Expert): Sérfræðingur í viðmóti til dæmis vefsíða. Hefur sérþekkingu á því hvernig notandi bregst við viðmóti, hvað er líklegt að komi til með að virka vel og hvað ekki.
• Viðtalsgreining: Viðtöl við starfsfólk fyrirtækja og stofnana eða viðskiptavini þeirra um þarfir vegna vefsíðu fyrirtækisins. Viðtalsgreining er hluti af þarfagreiningu Sjá.
• Vefumsjónarkerfi: Sjá Umsjónarkerfi

W

• WAI: (Web Accessibility Initiative): W3C sem eru alþjóðleg vefsamtök gefa út ýmsar leiðbeiningar sem varða Netið, þar með talið aðgengisleiðbeiningar (WAI) sem miða að því að gera Netið aðgengilegra öllum notendum (óháð tungumálagetu, tæknikunnáttu eða fjárhag) en sérstaklega þó fötluðum notendum.
• WCAG (Web Content Accessibility Guidelines): Alþjóðlegar leiðbeiningar um aðgengismál á Netinu, útgefnir af WAI (Web Accessibility Initiative). Í gildi er útgáfa 1.0 síðan 1995 en útgáfa 2 mun koma út árið 2006 eða 7. Útgáfa 2 hefur verið gagnrýnd nokkuð en hún þykir skref afturábak í vefmálum þar sem leiðbeiningarnar þykja óskýrar og ónákvæmar.
• W3C: Alþjóðleg samtök sem gefa út leiðbeiningar fyrir Netið. Ýmsar leiðbeiningar og staðlar eru gefnar út, þar með talið til að gera vefi aðgengilega en einnig eru sérstakir staðlar gefnir út varðandi HTML kóða vefja, stílsíður og vafra svo fátt sé nefnt.

X

• XHTML (Extensible Hypertext Markup Language): Skilgreiningarmál sem notað er af forriturum eða vefhönnuðum til að smíða vefsíður. Fylgir strangari stöðlum varðandi síðuskilgreiningar en HTML og er hlutmengi í XML.
• XML (Extensible Markup Language): Mjög strangt skilgreiningarmál sem er mikið notað í gagnasendingum milli tölva til dæmis þegar færsluskrá gjaldkera í banka er send til Reiknistofu bankanna.

Y

Ekkert orð er að finna hér

Ý

Ekkert orð er að finna hér

Z

Ekkert orð er að finna hér

Þ

• Þarfagreining: Þegar setja á upp vef er mikilvægt að setja niður skýra stefnu (sjá Stefnumótun) og greina þær þarfir sem hann skal uppfylla. Sjá framkvæmir ítarlega þarfagreiningu fyrir fyrirtæki svo vefir þeirra megi ná hámarksárangri.
• Þátttakendur: Þátttakendur í viðmótsprófunum, rýnihópum eða hverju því sem verið er að prófa eða athuga. Þátttakendur ættu að endurspegla breidd af almennum notendum.

Æ

Ekkert orð er að finna hér

Ö

Ekkert orð er að finna hér